Voor tieners
Dit is geen gebrek aan wilskracht. Het is zo ontworpen.
Hoe je deze pagina leest. Tik op een onderstreept woord om de exacte term en een korte uitleg te zien. Open een "Dieper"-vak voor het bewijs en de punten die nog ter discussie staan. De hoofdtekst werkt op zichzelf — sla beide over en je krijgt nog steeds het hele verhaal.
Je weet waarschijnlijk al dat er iets niet klopt. Je pakt je telefoon om één ding te checken en er gaan veertig minuten voorbij. Na het scrollen voel je je een beetje slechter dan ervoor. Dingen waar je online boos van wordt, zorgen er op de een of andere manier voor dat je wilt blijven kijken. Je weet dat dit raar is. Je doet het toch.
Dit is geen karakterprobleem. Het is een technisch probleem. De apps die je gebruikt, zijn gebouwd door teams van mensen wier werk het was om precies uit te zoeken wat iemand zoals jij zo lang mogelijk op het platform houdt. Ze hebben dat jarenlang onderzocht. Ze hebben variant na variant getest. De versie op jouw telefoon is het resultaat — een product dat er speciaal op is geoptimaliseerd dat je het moeilijk weglegt. Dat is niet jouw schuld.
Hoe het werkt
Het algoritme houdt alles bij wat je doet — waar je bij stilstaat, wat je overslaat, waar je op reageert. Het bouwt een model van wat jou precies aan het kijken houdt, en geeft je daar meer van. Niet omdat het je wil helpen — het weet niet wat helpen is — maar omdat meer tijd op het platform meer reclame-inkomsten betekent.
De emoties die volgens het algoritme het best werken? Verontwaardiging. Angst. Het gevoel dat iets oneerlijk is. Berichten met zo'n morele lading verspreiden zich verder dan berichten zonder. Je brein is niet kapot omdat het hierop reageert. Je brein is geëvolueerd om op gevaar te letten. Wat er veranderd is: een systeem dat gebouwd is om te vinden wat je aandacht vasthoudt, heeft ontdekt dat gevaar dat doet, en laat je er onafgebroken meer van zien, omdat het bedrijf daarvoor betaald wordt.
De valkuilen die op jouw leeftijd het meest spelen
De machine is voor iedereen hetzelfde; waar hij toeslaat, hangt af van wie je bent. Drie patronen zie je het vaakst bij mensen van jouw leeftijd.
Lichaamsbeeld. Feeds die om beeld draaien, leren snel dat vergelijken de aandacht vasthoudt: filters, hoogtepunten uit andermans leven, en een eindeloze stroom mensen die fitter, knapper en gelukkiger lijken — en die krijg je te zien juist omdat waar je bij stilstaat verraadt wat pijn doet. Het verband tussen platforms die om beeld draaien en ontevredenheid over je lichaam is een van de beter onderbouwde vormen van schade, vooral bij meisjes — het bewijs staat hier.
De manosphere. Ben je een jongen, dan kan content over mannelijkheid, of over waarom het leven zwaar is voor mannen, voelen alsof het precies over jou gaat — en de eenzaamheid en druk die het benoemt, zijn echt. Maar een deel ervan gebruikt die echte gevoelens als ingang naar een wereldbeeld dat de problemen van mannen vooral wijt aan vrouwen en feminisme, en de feed maakt dat materiaal makkelijk te vinden, en maakt het ook makkelijk om anderen te vinden die er zo over denken — niet omdat het algoritme het ermee eens is, maar omdat woede en groepsgevoel mensen laten doorkijken. Hoeveel van die verschuiving door de aanbevelingen zelf komt, is omstreden. Wat niet omstreden is: als het gebeurt, gebeurt het telkens een klein stapje verder, en juist daardoor is de richting van binnenuit moeilijk te zien.
Slaap. De best onderbouwde route van scrollen naar je slechter voelen loopt via slaap. De feed is zo gebouwd dat "nog eentje" moeiteloos gaat, en om één uur 's nachts gaat het net zo moeiteloos. Een telefoon die buiten je slaapkamer oplaadt, is de ene verandering met het meest consistente bewijs erachter — bekijk het onderzoek.
Radicaliseringstraject (radicalisation pipeline)
De route van gewone content naar extreme content — vaak de "rabbit hole" genoemd. Wat goed vaststaat, is smaller dan die naam doet vermoeden: het platform verlaagt de drempel om extreme content te vinden, en om anderen te vinden die er zo over denken, en het laat dat materiaal bij voorkeur zien aan mensen die al die kant op neigen. Of de aanbevelingen de escalatie op zichzelf aandrijven, is omstreden onder onderzoekers — de eerlijke versie staat op de pagina over radicalisering.
Bronnen
- Roose, K. (2019), "The Making of a YouTube Radical", New York Times.
- Hosseinmardi, H. e.a. (2021), Examining the consumption of radical content on YouTube, PNAS 118(32).
- Chen, A.Y., Nyhan, B., Reifler, J., Robertson, R.E. & Wilson, C. (2023), Subscriptions and external links help drive resentful users to alternative and extremist YouTube channels, Science Advances 9.
Wat echt helpt
Niet alles verwijderen. De machine begrijpen. Onderzoek van de Universiteit van Cambridge (Roozenbeek, van der Linden en collega's, 2022) laat zien dat je aanzienlijk beter bestand bent tegen een manipulatietechniek als je weet hoe die werkt. Het spel Bad News op getbadnews.com leert je zes technieken in ongeveer 15 minuten, en het is echt interessant. Zelf de manipulator spelen lijkt beter te werken dan erover lezen: in één onderzoek deed een vergelijkbaar spel het beter dan infographics lezen, al hebben de onderzoekers niet getoetst of dat verschil meer was dan toeval.
Zet meldingen uit, in elk geval die van sociale media. Een melding is een onvoorspelbare beloning: ze is er om je terug te halen naar de app, of wat ze aankondigt nu belangrijk voor je is of niet. Als je ze uitzet, verwijder je de apps niet — je haalt wel een van de sterkste haken weg.
Variabele beloning (variable-ratio reinforcement)
Een beloning die op een onvoorspelbaar moment komt: de meeste meldingen zijn niks, af en toe is er een die ertoe doet, en juist omdat je niet weet welke, blijf je checken. Het is hetzelfde mechanisme waardoor je moeilijk wegloopt bij een gokautomaat. Meldingen uitzetten haalt de haak bij de bron weg, zodat je niet elke paar minuten op je wilskracht hoeft te vertrouwen.
Voelt het te zwaar, praat dan met iemand. De meeste van deze hulplijnen zijn gratis — bij elke lijn staat wat het kost, als dat bekend is:
- 112 EU — Het alarmnummer in elk EU-land, gratis vanaf elke telefoon. Bel eerst 112 als iemand in direct gevaar is.
- 113 Zelfmoordpreventie NL — Denk je aan zelfdoding? Bel gratis 113 of chat, anoniem, dag en nacht.
- De Kindertelefoon NL — Voor kinderen en jongeren: bel gratis 0800-0432 of chat, elke dag van 11.00 tot 21.00 uur.
- Offlimits — Hulplijn NL — Hulp als je online iets vervelends hebt meegemaakt, zoals sextortion of gedeelde naaktbeelden: gratis en anoniem chatten, mailen of bellen — 0800-0033 — maandag t/m donderdag 07.00–23.00, vrijdag 09.00–17.00, zondag 10.00–18.00 uur.
- Befrienders Worldwide Wereldwijd — Een wereldwijd netwerk van centra voor emotionele steun.
- Find A Helpline Wereldwijd — Zoek gratis hulplijnen per land en onderwerp.
Dieper — maakt het echt uit dat je dit weet?
Goede vraag. Weten dat de apps ontworpen zijn om je vast te houden, zorgt er niet als vanzelf voor dat je je telefoon weglegt — de haken werken op het snelle, automatische deel van je brein, en dat trekt zich niets aan van wat je weet. Algemeen besef ("sociale media manipuleren, weet ik heus") helpt dus nauwelijks.
Wat wel helpt, is specifieke kennis: de truc kunnen benoemen terwijl hij gebeurt — "dat is een onvoorspelbare beloning", "dat is de hefboom van verontwaardiging", "dat is het traject dat me een stapje verder duwt". Onderzoekers in Cambridge hebben dit getest, en mensen die de technieken leerden herkennen, werden meetbaar moeilijker te manipuleren, over het hele politieke spectrum. Het spel Bad News werkt omdat jij ongeveer 15 minuten de manipulator bent, zodat je de trucs van binnenuit voelt. Dat is het verschil tussen weten dat de machine bestaat en hem echt op heterdaad betrappen.
Bronnen
- Roozenbeek, J., van der Linden, S. e.a. (2022), Psychological inoculation improves resilience against misinformation on social media, Science Advances 8(34) — de veldproeven van Cambridge, effectief over het hele politieke spectrum.
- Bad News — de prebunkinggame, gratis in de browser, van het Cambridge Social Decision-Making Lab en DROG.
- Roose, K. (2019), "The Making of a YouTube Radical", New York Times.
- Brady, W.J., Wills, J.A., Jost, J.T., Tucker, J.A. & Van Bavel, J.J. (2017), Emotion shapes the diffusion of moralized content in social networks, PNAS 114(28) — elk moreel-emotioneel woord vergrootte de verspreiding van een bericht met ongeveer 20%.
- Roozenbeek, J. & van der Linden, S. (2019), Fake news game confers psychological resistance against online misinformation, Palgrave Communications 5(65) — de evaluatie van Bad News, 15.000 spelers; ongeveer 15 minuten speeltijd; de zes technieken die het spel leert; ontwikkeld met DROG.
- Basol, M., Roozenbeek, J., Berriche, M., Uenal, F., McClanahan, W.P. & van der Linden, S. (2021), Towards psychological herd immunity: Cross-cultural evidence for two prebunking interventions against COVID-19 misinformation, Big Data & Society 8(1) — het spel Go Viral! tegenover infographics van UNESCO: lezen hielp ook, "zij het met beschrijvend kleinere effectgroottes dan het spel".